Hiszpania pozostaje w tyle za resztą Europy pod względem reformy sieci energetycznej, a awaria zasilania ujawnia związane z tym zagrożenia
Kiedy Hiszpania pogrążyła się w ciemnościach podczas najpoważniejszej awarii zasilania od dziesięcioleci, nie była to tylko chwilowa przerwa w dostawie prądu — było to ostrzeżenie. Nagłe załamanie systemu pokazało, że sieć energetyczna była przeciążona i nie nadążała za jednym z najbardziej agresywnych programów rozbudowy energii odnawialnej w Europie. Ujawniło to, jak wieloletnie ograniczone inwestycje, powolne procesy wydawania zezwoleń i przestarzałe przepisy sprawiły, że infrastruktura krytyczna stała się podatna na awarie. W miarę jak kraj zbliża się do realizacji ambitnych celów klimatycznych, awaria zasilania zaostrzyła pytanie, czy Hiszpania jest w stanie zmodernizować swoją sieć energetyczną wystarczająco szybko, aby pozyskiwać niezawodną energię elektryczną przez całą dobę z obfitych zasobów energii wiatrowej i słonecznej.
Najpoważniejsza od dziesięcioleci awaria zasilania w Hiszpanii ujawniła słabe punkty tamtejszej sieci energetycznej i zwiększyła presję na rząd, by przyspieszył inwestycje, ponieważ kraj ten w znacznym stopniu opiera się na energii odnawialnej.
Hiszpański rząd przedstawił pakiet środków mających na celu zwiększenie niezawodności sieci oraz przyspieszenie ich modernizacji. Szczegóły obejmują wzmocniony nadzór regulacyjny, szybszą integrację energii odnawialnej i magazynów energii, modernizację infrastruktury oraz zwiększone inwestycje mające na celu poprawę stabilności sieci. Niemniej jednak inwestorzy twierdzą, że bez zmian regulacyjnych i jaśniejszych długoterminowych zachęt kapitał będzie napływał powoli.
Kristina Ruby, sekretarz generalna Eurelectric, europejskiego stowarzyszenia branży energetycznej, powiedziała: „Awaria zasilania była sygnałem alarmowym. Pokazała ona, że modernizacja i wzmocnienie europejskiej sieci energetycznej są pilne i nieuniknione”.
Inicjatywa o zasięgu ogólnoeuropejskim
Wyzwania związane z siecią energetyczną w Hiszpanii są odzwierciedleniem szerszej europejskiej walki. Podczas gdy państwa członkowskie rozbudowują sektor energii odnawialnej, aby osiągnąć cele klimatyczne, Unia Europejska (UE) nalega na lepszą koordynację, zwiększenie odporności i elastyczności systemu. Projekty sieciowe, cyfryzacja sieci oraz mechanizmy zarządzania obciążeniem zyskują coraz większe znaczenie w całej UE.
W Hiszpanii kwietniowa awaria zasilania zaostrzyła debatę na temat tego, jak szybko kraj ten jest w stanie zbudować infrastrukturę niezbędną do realizacji transformacji energetycznej. Kraj ten musi zapewnić rynki, że jego system energetyczny jest w stanie poradzić sobie z wahaniami cen, a jednocześnie zapobiegać przyszłym wstrząsom, które podważają zaufanie inwestorów.
Ambicje Hiszpanii w zakresie sieci oraz luka inwestycyjna
Hiszpania zamierza osiągnąć, by do 2030 r. 81% energii elektrycznej pochodziło ze źródeł odnawialnych – cel ten przewyższałby zarówno średnie wartości europejskie, jak i światowe przewidziane w krajowym zintegrowanym planie energetyczno-klimatycznym (rys. 2). Strategia ta opiera się na przyspieszeniu wykorzystania energii wiatrowej i słonecznej w celu przyspieszenia dekarbonizacji sektora energetycznego.
Wykres 2: Udział energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych
Ta luka jest wynikiem wieloletnich niedoinwestowań i restrykcyjnych regulacji. Decydenci polityczni ograniczyli wydatki na sieć i ściśle kontrolowali zwroty z inwestycji. Stworzyło to ramy, które zdaniem krytyków nie pasują już do systemu, który szybko zmierza w kierunku zmiennej produkcji energii elektrycznej. Bez szybszych reform w zakresie wydawania zezwoleń i regulacji Hiszpania nadal ryzykuje, że nie osiągnie swoich celów, mimo dużego potencjału wiatrowego i słonecznego.
Nieaktualne limity wydatków
Hiszpania nadal ogranicza roczne wydatki na sieci energetyczne do pułapów, które od lat pozostają niezmienne pomimo szybkiego rozwoju energii odnawialnej. Inwestycje w przesył są ograniczone do 0,065% PKB, a inwestycje w dystrybucję do 0,13%. Przedsiębiorstwa, które przekroczą przydzielony limit, muszą liczyć się w następnym roku z obniżonymi wynagrodzeniami i jeszcze surowszymi limitami. Zasady te uniemożliwiły inwestycje z wyprzedzeniem i doprowadziły do tego, że sieć energetyczna ma trudności z nadążaniem za nowymi projektami.
Restrykcyjne ramy wydatkowe Hiszpanii są dodatkowo zaostrzane przez ograniczenia dotyczące regulowanych stóp zwrotu, co jeszcze bardziej zniechęca do inwestowania kapitału niezbędnego do modernizacji sieci.
Niskie stopy zwrotu z inwestycji hamują inwestycje w sieć
Krajowa Komisja ds. Rynków i Konkurencji planuje podwyższyć tę stawkę do 6,46% od 2026 roku. Liderzy branży twierdzą, że jest to zbyt skromna podwyżka, by przyciągnąć wystarczającą ilość potrzebnego kapitału.
Sprzeciw ze strony branży pokazuje, że regulowane stopy zwrotu nadal stanowią poważną przeszkodę. Bez silniejszych bodźców konkurencyjnych Hiszpania naraża się na ryzyko, że nie zrealizuje swoich celów związanych z transformacją energetyczną, ponieważ kapitał wypływa za granicę.
Te ograniczenia dotyczące wydatków i zwrotów z inwestycji nie tylko zniechęcają do inwestowania, ale także powodują rzeczywiste straty w sektorze energii odnawialnej.
Koszt bezczynności
Awaria sieci w Hiszpanii już teraz negatywnie wpływa na transformację energetyczną. Zbyt niskie inwestycje spowalniają wdrażanie nowych projektów i zmuszają elektrownie wykorzystujące odnawialne źródła energii do wyłączania się, gdy linie przesyłowe nie są w stanie przyjąć dostarczanej mocy. Coraz częściej dochodzi do ograniczania produkcji energii wiatrowej i słonecznej, co powoduje marnowanie tańszej energii elektrycznej, która w przeciwnym razie mogłaby obniżyć ceny i zmniejszyć emisje.
Analitycy ostrzegają, że krajowi grozi popadnięcie w błędne koło powolnego procesu wydawania zezwoleń, przestarzałych limitów wydatków i niskich, regulowanych stóp zwrotu. Taka sytuacja powoduje odpływ kapitału za granicę i utrudnia osiągnięcie hiszpańskich celów klimatycznych na rok 2030.
Inne rynki europejskie wskazują inną drogę. Kraje, które wprowadziły bardziej przejrzyste zachęty i elastyczne systemy regulacyjne, przyspieszyły inwestycje w sieci, umożliwiając w ten sposób szybszą integrację energii odnawialnej i technologii niskoemisyjnych (LCT).
Zajęcia prowadzone z zagranicy
Problemy sieciowe w Hiszpanii są podobne do tych występujących w całej Europie, jednak kilka krajów podjęło konkretne działania mające na celu zmniejszenie ograniczeń. W sekcji 14a niemieckich przepisów określono zasady zarządzania obciążeniami elastycznymi w celu ograniczenia zatorów. Brytyjski standard G100 optymalizuje warunki dla zdecentralizowanych projektów energetycznych i umożliwia szybsze przyłączenia oraz zwiększenie mocy przesyłowych. Polska wprowadziła model opt-in, który pozwala odbiorcom i producentom na wcześniejsze przyłączenie się do sieci na przejrzystych warunkach, co zapewnia wyraźniejsze sygnały inwestycyjne.
Przykłady te pokazują, w jaki sposób jasne przepisy i elastyczne ramy prawne mogą sprzyjać mobilizacji kapitału, wzmacniać niezawodność systemu oraz przyspieszać integrację energii odnawialnej.
Sekcja 14a w Niemczech
Wraz z wejściem w życie sekcji 14a ustawy o gospodarce energetycznej w styczniu 2024 r. Niemcy wprowadziły wiążące przepisy mające na celu zwiększenie elastyczności sieci. Rozporządzenie nakazuje, aby nowe urządzenia gospodarstwa domowego o mocy przyłączowej powyżej 4,2 kilowata, w tym pompy ciepła, ładowarki do pojazdów elektrycznych, akumulatory i klimatyzatory, mogły być sterowane przez operatorów sieci. Przedsiębiorstwa energetyczne mogą tymczasowo ograniczać te obciążenia w okresach szczytowego zapotrzebowania, gwarantując jednocześnie użytkownikom minimalny poziom usług.
Środek ten odzwierciedla przejście w kierunku bardziej dynamicznego zarządzania sieciami lokalnymi. Około 60% europejskiej sieci elektroenergetycznej opiera się na liniach niskiego napięcia (rys. 7), gdzie postępująca elektryfikacja może prowadzić do przeciążeń. Artykuł 14a daje operatorom narzędzie, dzięki któremu mogą zapobiegać przeciążeniom i stabilizować dostawy. Jednocześnie gospodarstwa domowe mogą szybciej podłączać się do nowych technologii.
Wykres 7: Udział linii wysokiego napięcia w Europie
Korzyści wykraczają poza samą odporność. Dzięki udostępnieniu dodatkowych mocy sieciowych w zakresie niskiego napięcia rozporządzenie to przyspiesza wdrażanie systemów LCT i ogranicza opóźnienia wynikające ze sztywnego planowania mocy. Oznacza ono przejście na model „podłącz teraz, zarządzaj dynamicznie”.
W Hiszpanii brakuje podobnego upoważnienia. Bez elastyczności na poziomie budżetowym istnieje ryzyko większego przeciążenia sieci dystrybucyjnych w przypadku przyspieszenia procesu elektryfikacji.
To podejście miało dwa istotne skutki. Pozwoliło ono na wykorzystanie dodatkowych zdolności przesyłowych poprzez zastąpienie modelu, w którym priorytetem było wzmocnienie sieci, dynamicznym zarządzaniem ograniczeniami. Dało to również inwestorom wyraźniejsze sygnały. Dzięki uwzględnieniu bezpieczeństwa w standardach połączeń G100 ogranicza opóźnienia i zwiększa bankowalność projektów.
Model G100 pokazuje, w jaki sposób elastyczność techniczna i jasność regulacyjna mogą poszerzyć dostęp na poziomie dystrybucji. W Hiszpanii tego rodzaju określone standardy mogłyby przyspieszyć wdrażanie instalacji solarnych, akumulatorów, pomp ciepła i stacji ładowania pojazdów elektrycznych na dachach, ponieważ mniejsze projekty mogłyby być szybciej podłączane do sieci. Zautomatyzowane ograniczenia w ramach ustalonych progów dałyby również operatorom narzędzie do radzenia sobie z przeciążeniami bez konieczności oczekiwania na wzmocnienie sieci, co pozwoliłoby uniknąć opóźnień, które często zniechęcają gospodarstwa domowe i inwestorów społecznych.
Zarówno Niemcy, jak i Wielka Brytania pokazują, że jasne i elastyczne standardy mogą zwiększyć dostęp do sieci, skrócić opóźnienia oraz wzbudzić większe zaufanie inwestorów do realizacji projektów.
Zwolennicy postrzegają ten krok jako pragmatyczny sposób na skrócenie długich kolejek, które spowalniały rozwój energii odnawialnej w Polsce. Wcześniejsze podłączenie do sieci na ograniczonych warunkach umożliwiłoby projektom szybsze generowanie przychodów, a jednocześnie przyspieszyłoby rozwój energii słonecznej i lądowej energii wiatrowej.
Wniosek Polski podkreśla, jak ważne jest zapewnienie programistom przejrzystych możliwości wyboru. W Hiszpanii wcześniejsze przyłączenia, oparte na jasnych zasadach i określonej ścieżce prowadzącej do nieograniczonego dostępu po wzmocnieniu sieci, mogłyby przyczynić się do zmniejszenia zaległości i wysłania silniejszych sygnałów inwestycyjnych. Taka elastyczność nie zastąpi wprawdzie wyższych nakładów na sieć, ale pozwoliłaby lepiej dostosować rozwój energii odnawialnej do rzeczywistych ograniczeń systemu.
Ostatnie słowa
Awaria zasilania w Hiszpanii w kwietniu 2025 r. ujawniła strukturalne słabości sieci, która nie nadąża za rozwojem jednego z najszybciej rozwijających się sektorów energii odnawialnej w Europie. Wieloletnie cięcia wydatków, niskie regulowane stopy zwrotu i powolny proces wydawania zezwoleń doprowadziły do powstania jednego z największych wąskich gardeł w regionie, a rosnące ograniczenia już teraz obniżają wartość czystej energii elektrycznej. Jeśli ograniczenia te nie zostaną rozwiązane, istnieje ryzyko, że hiszpańskie cele klimatyczne na 2030 r. zakończą się niepowodzeniem, a kapitał zostanie przekierowany na rynki oferujące wyraźniejsze zachęty.
Inne kraje europejskie pokazują, że innowacje regulacyjne mogą zmniejszyć presję jeszcze przed wybudowaniem nowej infrastruktury. Niemiecki paragraf 14a złagodził lokalne napięcia dzięki elastyczności po stronie popytu. Brytyjska firma G100 ograniczyła opóźnienia, wprowadzając wymogi bezpieczeństwa do standardów łączności. Polski projekt elastycznych umów zapewnia deweloperom wcześniejszy dostęp do przejrzystych warunków, podczas gdy modernizacje są nadrabiane.
Wniosek dla Hiszpanii nie polega na kopiowaniu jednego konkretnego modelu, lecz na dostosowywaniu regulacji w takim tempie, w jakim rozwija się sam system energetyczny. Bez głębokich reform przepaść między rosnącą podażą energii odnawialnej a powolną rozbudową sieci będzie się powiększać, co naraża kraj na większe ryzyko związane z niezawodnością dostaw i niepowodzeniem w realizacji celów.
Awaria zasilania była sygnałem ostrzegawczym: bez szybkiej reformy regulacyjnej hiszpańska transformacja energetyczna może utknąć w martwym punkcie, zanim osiągnie pełną skalę.
O autorze
Colin Tang pełni funkcję starszego specjalisty ds. inwestycji w firmie Corinex, gdzie wykorzystuje swoje bogate doświadczenie w branży finansowej do kształtowania strategii inwestycyjnej i poprawy wyników portfela firmy. Dzięki udokumentowanym osiągnięciom w zakresie identyfikowania i wykorzystywania możliwości inwestycyjnych Colin odgrywa kluczową rolę we wspieraniu realizacji celów finansowych i rozwoju firmy Corinex.
Skontaktuj się z nami, aby uzyskać dostęp do danych i analiz wymienionych w naszym artykule, lub dowiedz się, w jaki sposób rozwiązania Corinex umożliwiają cyfryzację sieci i eliminują ograniczenia sieciowe.
Nie traćcie przewagi w grze o energię! Zapiszcie się do naszego newslettera CorinExt, a najnowsze trendy dotyczące widoczności sieci i elastyczności, aktualne wytyczne, porady ekspertów oraz informacje o warsztatach będą trafiać prosto do Waszej skrzynki odbiorczej.
Zapisz się do newslettera Corinext, aby otrzymywać najnowsze informacje na temat widoczności sieci, elastyczności, wiedzy eksperckiej, warsztatów oraz przyszłości modernizacji sieci.
