Hiszpania pozostaje w tyle za resztą Europy pod względem modernizacji sieci, a awaria zasilania ujawnia związane z tym zagrożenia
Kiedy Hiszpania pogrążyła się w ciemnościach podczas najpoważniejszej awarii zasilania od dziesięcioleci, nie była to tylko chwilowa przerwa w dostawie prądu: było to ostrzeżenie. Nagłe załamanie systemu ujawniło, że sieć energetyczna z trudem nadąża za jednym z najbardziej agresywnych programów wdrażania energii odnawialnej w Europie, i pokazało, jak lata ograniczeń inwestycyjnych, powolnego wydawania pozwoleń i przestarzałych przepisów sprawiły, że infrastruktura krytyczna znalazła się w trudnej sytuacji. W miarę jak kraj ten pędzi, by osiągnąć ambitne cele klimatyczne, awaria ta zaostrzyła kwestię, czy Hiszpania jest w stanie zmodernizować swoją sieć wystarczająco szybko, aby przekształcić obfite zasoby energii wiatrowej i słonecznej w energię dostępną przez całą dobę.
Największa awaria zasilania w Hiszpanii od dziesięcioleci ujawniła słabe punkty tamtejszej sieci energetycznej, co zwiększyło presję na rząd, by przyspieszył inwestycje, ponieważ kraj ten w znacznym stopniu opiera się na energii odnawialnej.
System, pierwotnie zaprojektowany z myślą o przewidywalnym obciążeniu podstawowym, miał trudności z dostosowaniem się do zmienności dostaw energii odnawialnej. Rozbudowa sieci spowolniła wzrost mocy, co spowodowało powstanie wąskich gardeł utrudniających utrzymanie równowagi i magazynowanie energii.
Reakcja polityczna i reakcja rynku
Rząd hiszpański ogłosił pakiet środków mających na celu zwiększenie niezawodności sieci i przyspieszenie jej modernizacji. Szczegóły obejmują zwiększony nadzór regulacyjny, szybszą integrację energii odnawialnej i magazynowania energii, poprawę infrastruktury oraz zwiększenie inwestycji w celu wzmocnienia odporności sieci. Inwestorzy twierdzą jednak, że bez reformy regulacyjnej i bez jaśniejszych długoterminowych zachęt kapitał będzie napływał powoli.
Kristina Ruby, sekretarz generalna Eurelectric, europejskiego stowarzyszenia branży energetycznej, powiedziała: „Ta awaria była sygnałem alarmowym. Pokazała, że modernizacja i wzmocnienie europejskiej sieci energetycznej są sprawą pilną i nieuniknioną”.
Impulso w całej Europie
Wyzwania stojące przed siecią energetyczną w Hiszpanii są odzwierciedleniem szerszej walki toczonej na szczeblu europejskim. W miarę jak państwa członkowskie rozbudowują sektor energii odnawialnej, aby osiągnąć cele klimatyczne, Unia Europejska (UE) naciska na zapewnienie większej koordynacji, odporności i elastyczności systemu. Projekty połączeń międzysystemowych, cyfrowe sieci oraz mechanizmy reagowania na zapotrzebowanie stają się coraz ważniejszymi priorytetami w całej Unii.
W przypadku Hiszpanii kwietniowa awaria zasilania zaostrzyła debatę na temat tego, jak szybko kraj ten jest w stanie zbudować infrastrukturę niezbędną do realizacji transformacji energetycznej. Hiszpania musi zapewnić rynki, że jej system elektroenergetyczny jest w stanie poradzić sobie z wahaniami, a jednocześnie zapobiegać przyszłym kryzysom, które podważają zaufanie inwestorów.
Ambicje sektora energetycznego a luka inwestycyjna w Hiszpanii
Hiszpania zamierza osiągnąć, by do 2030 r. 81% jej energii elektrycznej pochodziło ze źródeł odnawialnych – cel ten przewyższałby średnie wartości europejskie i światowe w ramach Krajowego Zintegrowanego Planu Energetyczno-Klimatycznego (wykres 2). Strategia ta opiera się na przyspieszeniu rozwoju energetyki wiatrowej i słonecznej w celu wspierania dekarbonizacji sektora energetycznego.
Wykres 2: Udział energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych w procentach
Opóźnienie to wynika z wieloletniego braku inwestycji i restrykcyjnych regulacji. Decydenci ograniczyli wydatki na sieć energetyczną i ściśle kontrolowali zyski, tworząc ramy, które – zdaniem krytyków – nie odpowiadają już systemowi, który szybko ewoluuje w kierunku energii ze źródeł zmiennych. Bez szybszej reformy regulacyjnej i proceduralnej Hiszpania ryzykuje, że nie osiągnie swoich celów, mimo dużego potencjału energii wiatrowej i słonecznej.
Przestarzałe limity wydatków
Hiszpania nadal ogranicza roczne wydatki na sieci elektroenergetyczne do poziomu poniżej limitów, które pozostają niezmienne od lat, pomimo szybkiego rozwoju odnawialnych źródeł energii. Inwestycje w przesył energii są ograniczone do 0,065% PKB, a w dystrybucję do 0,13%. Przedsiębiorstwa, które przekroczą przydzielony limit, muszą liczyć się z obniżonymi wynagrodzeniami i jeszcze bardziej rygorystycznymi ograniczeniami w kolejnym roku. Przepisy te zniechęcają do przyszłościowych inwestycji i sprawiają, że sieć ma trudności z nadążaniem za nowymi projektami.
Ograniczające ramy wydatków w Hiszpanii pogarszają ograniczenia dotyczące regulowanych stóp zwrotu, co jeszcze bardziej zniechęca inwestorów do angażowania kapitału niezbędnego do modernizacji sieci.
Niskie zwroty z inwestycji hamują inwestycje w sieć
Krajowa Komisja ds. Rynków i Konkurencji planuje podwyższyć tę stawkę do 6,46% od 2026 roku. Liderzy branży twierdzą, że jest to zbyt skromna podwyżka, by przyciągnąć niezbędny kapitał.
Negatywna reakcja branży pokazuje, że regulowane stopy zwrotu nadal stanowią poważną przeszkodę. Bez dodatkowych zachęt konkurencyjnych Hiszpania naraża się na ryzyko, że nie zrealizuje swoich celów w zakresie transformacji energetycznej z powodu odpływu kapitału za granicę.
Te ograniczenia dotyczące wydatków i rentowności nie tylko zniechęcają do inwestowania, ale także powodują rzeczywiste straty w sektorze energii odnawialnej.
Koszt bezczynności
Deficyt sieciowy w Hiszpanii już teraz wpływa na transformację energetyczną. Brak inwestycji spowalnia realizację nowych projektów i zmusza elektrownie wykorzystujące odnawialne źródła energii do wstrzymywania pracy, gdy linie przesyłowe nie są w stanie przyjąć wytworzonej energii. Coraz częściej dochodzi do ograniczeń mocy elektrowni wiatrowych i słonecznych, co powoduje marnotrawstwo taniej energii, która w innym przypadku mogłaby przyczynić się do obniżenia cen i emisji.
Analitycy ostrzegają, że krajowi grozi utknięcie w błędnym kole powolnego wydawania zezwoleń, przestarzałych limitów wydatków i niskich, regulowanych zysków. Ta kombinacja czynników powoduje odpływ kapitału za granicę i utrudnia osiągnięcie hiszpańskich celów klimatycznych na rok 2030.
Inne rynki europejskie podążają inną drogą. Kraje, które oferują bardziej przejrzyste zachęty i dysponują bardziej elastycznymi systemami regulacyjnymi, przyspieszyły inwestycje w sieci, co umożliwiło szybszą integrację energii odnawialnej i technologii niskoemisyjnych (LCT).
Wnioski z pobytu za granicą
Wyzwania stojące przed siecią energetyczną w Hiszpanii są podobne do tych w całej Europie, jednak niektóre kraje wprowadziły konkretne środki mające na celu złagodzenie wąskich gardeł. W niemieckim sekcji 14a ustanowiono zasady zarządzania obciążeniami elastycznymi w celu zmniejszenia zatorów. Brytyjska norma G100 optymalizuje warunki dla projektów energii rozproszonej, umożliwiając szybsze przyłączenia i większą przepustowość. Polska wprowadziła model dobrowolnej subskrypcji, który pozwala konsumentom i producentom na wcześniejsze przyłączenie się na przejrzystych warunkach, co generuje wyraźniejsze sygnały inwestycyjne.
Przykłady te pokazują, w jaki sposób przejrzyste regulacje i elastyczne ramy prawne mogą uwolnić kapitał, wzmocnić niezawodność systemu oraz przyspieszyć integrację energii odnawialnej.
14. sekcja z Niemiec
Niemcy wprowadziły wiążące przepisy mające na celu zwiększenie elastyczności sieci poprzez sekcję 14a ustawy o energetyce, która weszła w życie w styczniu 2024 roku. Przepisy wymagają, aby operatorzy dystrybucyjni mieli możliwość sterowania nowymi urządzeniami domowymi o mocy przyłączonej do sieci powyżej 4,2 kilowata, w tym pompami ciepła, ładowarkami do pojazdów elektrycznych, akumulatorami i klimatyzatorami. Przedsiębiorstwa użyteczności publicznej mogą tymczasowo ograniczać te obciążenia w okresach szczytowego zapotrzebowania, zapewniając jednocześnie użytkownikom minimalny poziom usług.
Środek ten odzwierciedla przejście w kierunku bardziej dynamicznego zarządzania sieciami lokalnymi. Około 60% europejskiej sieci energetycznej opiera się na liniach niskiego napięcia (wykres 7), gdzie wzrost elektryfikacji niesie ze sobą ryzyko przeciążenia. Sekcja 14a zapewnia operatorom narzędzie pozwalające uniknąć przeciążenia i ustabilizować dostawy, umożliwiając jednocześnie gospodarstwom domowym szybsze podłączanie nowych technologii.
Korzyści wykraczają poza samą odporność. Uwalniając dodatkowe moce w sieci niskiego napięcia, norma przyspiesza wdrażanie sieci LCT i ogranicza opóźnienia wynikające ze sztywnego planowania mocy. Oznacza to przejście na model „podłącz się teraz i zarządzaj dynamicznie”.
W Hiszpanii brakuje podobnego rozwiązania. Bez elastyczności ze strony gospodarstw domowych sieci dystrybucyjne narażone są na jeszcze większe przeciążenia w miarę przyspieszania procesu elektryfikacji.
Podejście to przyniosło dwa kluczowe skutki. Uwolniło ono dodatkową przepustowość sieci poprzez zastąpienie modelu opartego na wzmacnianiu sieci dynamicznym zarządzaniem ograniczeniami. Zapewniło ono również inwestorom wyraźniejsze sygnały. Dzięki wprowadzeniu pewności co do standardów przyłączeniowych G100 skraca opóźnienia i poprawia możliwości finansowania projektów.
G100 pokazuje, w jaki sposób elastyczność techniczna i jasność przepisów mogą poszerzyć dostęp na poziomie sieci dystrybucyjnej. W Hiszpanii określone standardy tego typu mogłyby przyspieszyć wdrażanie instalacji fotowoltaicznych na dachach, akumulatorów, pomp ciepła oraz stacji ładowania pojazdów elektrycznych, umożliwiając szybsze podłączanie mniejszych projektów. Zautomatyzowane ograniczenie w ramach ustalonych progów zapewniłoby również operatorom narzędzie do zarządzania przeciążeniami bez konieczności oczekiwania na wzmocnienie sieci, co zmniejszyłoby opóźnienia, które często zniechęcają inwestorów indywidualnych i społecznych.
Zarówno Niemcy, jak i Wielka Brytania pokazują, że jasne i elastyczne standardy mogą zwiększyć dostęp do sieci, skrócić opóźnienia oraz wzbudzić większe zaufanie inwestorów co do realizacji projektów.
Zwolennicy postrzegają to rozwiązanie jako pragmatyczny sposób na skrócenie długich kolejek, które hamowały rozwój energii odnawialnej w Polsce. Wcześniejsze podłączenie do sieci na ograniczonych warunkach pozwoliłoby projektom szybciej zacząć generować przychody, a jednocześnie przyspieszyłoby rozwój energii słonecznej i lądowej energii wiatrowej.
Propozycja Polski podkreśla znaczenie zapewnienia deweloperom przejrzystych opcji. W Hiszpanii nawiązanie kontaktów na wcześniejszym etapie, opartych na jasnych zasadach i określonej ścieżce prowadzącej do pełnego dostępu po rozbudowie sieci, mogłoby pomóc w zmniejszeniu opóźnień i wysłać silniejsze sygnały inwestycyjne. Chociaż nie zastąpi to zwiększonych nakładów na sieć, taka elastyczność pozwoliłaby lepiej dostosować rozwój energii odnawialnej do rzeczywistych ograniczeń systemu.
Słowa na zakończenie
Awaria zasilania w Hiszpanii w kwietniu 2025 r. ujawniła strukturalne słabości sieci, która nie nadąża za jednym z najszybszych tempów rozwoju instalacji odnawialnych w Europie. Lata ograniczonych wydatków, niskich regulowanych zwrotów i powolnego wydawania zezwoleń spowodowały jedne z największych opóźnień w podłączaniu do sieci w regionie, a rosnące ograniczenia już teraz obniżają wartość czystej energii. Jeśli nie zostaną one rozwiązane, ograniczenia te mogą zniweczyć cele klimatyczne Hiszpanii na 2030 r. i spowodować odpływ kapitału na rynki oferujące bardziej przejrzyste zachęty.
Przykłady innych krajów europejskich pokazują, że innowacje regulacyjne mogą złagodzić presję jeszcze przed wybudowaniem nowej infrastruktury. Sekcja 14a w Niemczech złagodziła lokalne napięcia dzięki elastyczności po stronie popytu. G100 w Wielkiej Brytanii skróciło opóźnienia, wprowadzając pewność co do standardów przyłączeniowych. Polska propozycja elastycznych umów zapewnia deweloperom wcześniejszy dostęp na przejrzystych warunkach, a jednocześnie aktualizacje są na bieżąco wprowadzane.
Wniosek dla Hiszpanii nie polega na naśladowaniu jakiegokolwiek jednego modelu, lecz na dostosowywaniu regulacji w tempie odpowiadającym ewolucji samego systemu energetycznego. Bez głębszej reformy przepaść między rosnącą podażą energii odnawialnej a powolną rozbudową sieci będzie się pogłębiać, narażając kraj na większe ryzyko związane z niezawodnością dostaw oraz na nieosiągnięcie wyznaczonych celów.
Ta awaria była ostrzeżeniem: bez szybkiej reformy regulacyjnej hiszpańska transformacja energetyczna może utknąć w martwym punkcie, zanim osiągnie pełną skalę.
O autorze
Colin Tang pełni funkcję starszego dyrektora ds. inwestycji w firmie Corinex, gdzie wykorzystuje swoje bogate doświadczenie w dziedzinie finansów do kształtowania strategii inwestycyjnej i poprawy wyników portfela inwestycyjnego firmy. Dzięki sprawdzonym osiągnięciom w zakresie identyfikowania i wykorzystywania okazji inwestycyjnych Colin odgrywa kluczową rolę we wspieraniu realizacji celów finansowych i rozwoju firmy Corinex.
Skontaktuj się z nami, aby uzyskać dostęp do danych i analiz, o których mowa w naszym artykule, lub dowiedz się, w jaki sposób rozwiązania firmy Corinex umożliwiają cyfryzację sieci i pozwalają radzić sobie z ograniczeniami sieciowymi.
Bądź na bieżąco z najnowszymi trendami w branży energetycznej! Zapisz się do naszego newslettera CorinExt, a najnowsze informacje dotyczące przejrzystości i elastyczności sieci, aktualizacje przepisów, porady ekspertów oraz informacje o warsztatach będą trafiać prosto do Twojej skrzynki odbiorczej.
Zapisz się do CoriNext, aby otrzymywać najnowsze informacje na temat widoczności sieci, elastyczności, wiedzy eksperckiej, warsztatów oraz przyszłości modernizacji sieci.
